Đội thi công điện lực gặp cùng lúc ba điều kiện mà một đội công trường thông thường ít khi gặp đủ: làm việc trên cột và trên cao, làm việc gần thiết bị đang mang điện, và bị gọi ra đường vào ban đêm khi có sự cố. Ba điều kiện đó khiến chiếc áo phản quang điện lực phải được chọn theo tiêu chí khác với một chiếc gile công trường mua theo mẫu.

Hai nhóm yêu cầu rất dễ bị gộp làm một

Đây là chỗ cần nói thẳng trước khi bàn bất cứ điều gì khác. Áo phản quang là trang phục cảnh báo độ thấy cao: nó giúp người khác nhìn thấy người lao động. Nó không phải trang bị chống hồ quang điện, không phải trang bị chống cháy, và không có chức năng cách điện.

Bảo vệ trước hồ quang là một nhóm yêu cầu hoàn toàn riêng, do trang phục chống cháy (flame-resistant) đảm nhiệm, với chỉ tiêu và phép thử riêng. Khi bộ phận an toàn của đơn vị yêu cầu trang bị chống hồ quang cho một vị trí công việc, yêu cầu đó phải được đáp ứng bằng trang phục chống cháy đúng chủng loại — chiếc gile phản quang không giải quyết được, dù nó đạt Class 3.

Hệ quả thực tế quan trọng hơn: không nên khoác một chiếc gile lưới polyester thường lên ngoài trang phục chống cháy. Polyester là vật liệu nhiệt dẻo, khi gặp nhiệt độ cao nó nóng chảy thay vì cháy thành than. Lớp ngoài không chịu nhiệt vì vậy có thể vô hiệu hóa chính lớp bảo vệ bên trong. Nếu vị trí công việc có nguy cơ hồ quang và vẫn cần nhận diện độ thấy cao, cấu hình đúng là trang phục chống cháy đã tích hợp sẵn dải phản quang chịu nhiệt, hoặc gile phản quang làm từ vật liệu chống cháy — hai loại này phải có tài liệu kỹ thuật chứng minh cả hai tính năng, không suy luận từ màu áo.

Khi lập hồ sơ cho một gói thầu ngành điện, nên tách danh mục thành hai dòng riêng: một dòng cho trang phục chống cháy, một dòng cho trang phục cảnh báo độ thấy cao. Gộp hai dòng thành một mô tả duy nhất là nguyên nhân phổ biến khiến hàng về không dùng được cho vị trí đã dự kiến.

Chi tiết kim loại — tiêu chí lọc đầu tiên của ngành điện

Với đa số ngành, khóa kéo kim loại hay khoen kim loại chỉ là chuyện độ bền. Với công việc gần thiết bị mang điện, đó là tiêu chí loại. Khi duyệt mẫu, nên soát theo thứ tự sau:

Khóa kéo: ưu tiên khóa nhựa toàn phần, kể cả đầu khóa và chốt kéo. Nhiều mẫu quảng cáo “khóa nhựa” nhưng đầu kéo vẫn bằng hợp kim.
Cúc, khuy, móc: thay bằng dán velcro hoặc cúc nhựa.
Khoen luồn dây, vòng treo thẻ: hay bị bỏ sót vì nằm mặt trong hoặc dưới nẹp áo.
Ghim phù hiệu: nếu áo in logo theo đơn vị thì không cần ghim; nên yêu cầu in hoặc thêu ngay từ khi đặt hàng thay vì gắn thẻ kim loại sau.
Dải phản quang có hạt kim loại hóa: lớp kim loại hóa trong vật liệu phản quang rất mỏng và nằm trong màng, khác hẳn chi tiết kim loại rời — điểm cần làm rõ với bộ phận an toàn để tránh loại oan vật liệu đạt chuẩn.

Áo phải sống chung với dây an toàn

Công việc trên cột luôn đi kèm dây an toàn toàn thân. Chiếc áo cảnh báo nào che mất điểm móc lưng, chèn lên khóa bụng hoặc làm người thợ phải tháo áo mỗi lần điều chỉnh đai thì sẽ bị cởi ra — và một chiếc áo bị cởi ra không bảo vệ ai cả.

Cấu hình thường dùng được cho nhóm leo cột: gile ôm sát thân, chiều dài áo ngắn để không trùm qua đai bụng, không có túi lớn phía trước, và dải phản quang bố trí sao cho dây đai không che hết đường vòng ngang thân. Với nhóm làm việc cả ngày dưới mặt đất tại trạm, một bộ quần áo phản quang cho diện tích nhận diện lớn hơn và không có nguy cơ bị đai che dải.

Dù chọn cấu hình nào, cần kiểm tra lại bằng cách cho một người mặc đủ bộ — áo, đai, mũ, túi dụng cụ — rồi quan sát từ bốn phía. Diện tích dải phản quang bị khuất bởi đai và túi là diện tích đã mất, không tính vào mức bảo vệ thực.

Ban đêm xử lý sự cố — điều kiện khắc nhất

Ca xử lý sự cố ban đêm có đặc điểm riêng: hiện trường không được chiếu sáng cố định, nguồn sáng chủ yếu là đèn xe công vụ và đèn pin, người thợ di chuyển liên tục giữa xe và vị trí sự cố, và thường có phương tiện đi qua nếu sự cố nằm ven đường.

Trong điều kiện đó, hai yếu tố có giá trị nhất là cấp cao nhất mà công việc cho phép và nhận diện được từ mọi hướng. Theo EN ISO 20471, chênh lệch giữa các cấp nằm ở diện tích vật liệu: nền huỳnh quang 0,14 / 0,50 / 0,80 m² và vật liệu phản quang 0,10 / 0,13 / 0,20 m² cho Class 1 / 2 / 3. Chiếc gile tối giản rất khó đạt Class 3 vì không đủ diện tích thân áo; muốn Class 3 thường phải là áo tay dài, bộ liền hoặc gile kết hợp ống tay phản quang. Phần diện tích tối thiểu từng cấp và cách đọc nhãn được trình bày chi tiết trong bài về diện tích vật liệu tối thiểu theo từng cấp.

Lưu ý thêm về ban đêm: lớp nền huỳnh quang không làm việc trong tối vì không có tia cực tím để hấp thụ. Ban đêm, toàn bộ khả năng nhận diện đến từ dải phản quang. Vì vậy một chiếc áo nền màu rất nổi nhưng dải mảnh và ít sẽ cho cảm giác an tâm ban ngày và gần như không giúp gì vào lúc 2 giờ sáng.

Bảng đối chiếu theo vị trí công việc

Nhóm công việc	Điều kiện nhận diện	Cấu hình thường phù hợp	Điểm cần soát riêng
Leo cột, làm việc trên cao ban ngày	Nhìn từ dưới lên, trời sáng	Gile ôm sát, cấp theo đánh giá rủi ro	Không che điểm móc đai; không chi tiết kim loại
Thi công đường dây ban đêm	Nguồn sáng di động, nền tối	Áo tay dài hoặc bộ liền, cấp cao nhất cho phép	Dải vòng thân và vòng tay đầy đủ, nhận diện 4 hướng
Trực vận hành trong trạm	Chiếu sáng nhân tạo ổn định	Bộ quần áo có dải, hoặc áo công nhân có dải	Đồng phục hóa để phân biệt với khách vào trạm
Vị trí có nguy cơ hồ quang	Phụ thuộc đánh giá rủi ro điện	Trang phục chống cháy có dải phản quang chịu nhiệt	Không khoác gile polyester thường lên ngoài
Hỗ trợ, điều tiết giao thông tại hiện trường	Trong hoặc gần luồng xe	Cấp cao, ưu tiên nhận diện ở tầm xe	Phân biệt màu với nhóm thi công chính

Trang cấp đúng quy định, không chỉ mua đúng áo

Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 (Điều 23) yêu cầu trang cấp đúng chủng loại, đúng đối tượng, đủ số lượng và bảo đảm chất lượng theo tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia; không được phát tiền thay cho việc trang cấp, không buộc người lao động tự mua hoặc thu tiền để mua. Thông tư 25/2022/TT-BLĐTBXH, hiệu lực từ 01/04/2023, thay thế Thông tư 04/2014/TT-BLĐTBXH, bổ sung các điểm thường bị nhắc khi kiểm tra: Điều 5 đặt thứ tự ưu tiên biện pháp kỹ thuật, công nghệ trước khi trang cấp phương tiện bảo vệ cá nhân; Điều 6 không sử dụng phương tiện không đạt yêu cầu kỹ thuật hoặc quá hạn; Điều 8 yêu cầu kiểm tra chất lượng và lập sổ trang cấp có chữ ký xác nhận của người lao động.

Với ngành điện, điều này có nghĩa cụ thể: danh mục trang cấp phải ghi rõ vị trí công việc nào nhận trang phục cảnh báo độ thấy cao, vị trí nào nhận thêm trang phục chống cháy, và lưu kèm tài liệu kỹ thuật của vật liệu phản quang vào hồ sơ an toàn. Ngoài ra, chiếc áo đã bạc nền hoặc dải bị bong, nứt là phương tiện không còn đạt yêu cầu kỹ thuật và phải được thay, không chờ hết kỳ hạn trên sổ.

Về chủng loại, nhóm áo phản quang kỹ sư thường được chọn cho cán bộ kỹ thuật và giám sát tại hiện trường điện lực, vì vừa đáp ứng nhận diện vừa giữ được hình thức khi làm việc cùng nhà thầu và chủ đầu tư.

Câu hỏi thường gặp

Áo phản quang có bảo vệ người thợ trước hồ quang điện không?

Không. Áo phản quang chỉ làm nhiệm vụ cảnh báo độ thấy cao. Bảo vệ trước hồ quang thuộc nhóm trang phục chống cháy, có chỉ tiêu và phép thử riêng. Hai yêu cầu này phải được đáp ứng bằng hai nhóm sản phẩm khác nhau, hoặc bằng một sản phẩm có tài liệu kỹ thuật chứng minh đủ cả hai.

Có nên khoác gile phản quang ra ngoài áo chống cháy không?

Chỉ khi chiếc gile đó cũng làm từ vật liệu chống cháy và được nhà sản xuất công bố dùng chung được. Gile lưới polyester thông thường là vật liệu nhiệt dẻo, nóng chảy khi gặp nhiệt độ cao, nên không nên dùng làm lớp ngoài cho trang phục chống cháy.

Áo cho nhóm leo cột nên chọn Class mấy?

Cấp phải xuất phát từ đánh giá rủi ro của vị trí công việc, không chọn theo cảm nhận. Nhóm làm việc ban đêm hoặc gần luồng giao thông cần cấp cao; nhóm làm việc ban ngày ở khu vực không có xe cộ có thể dùng cấp thấp hơn, miễn là diện tích dải không bị đai an toàn và túi dụng cụ che mất.

Quy định nội bộ của đơn vị khai thác lưới có khác quy định chung không?

Thường là có và thường chặt hơn: màu áo theo nhóm, vị trí logo, loại khóa, yêu cầu riêng cho ca đêm. Trước khi đặt hàng số lượng lớn, nên hỏi bộ phận an toàn của chủ đầu tư hoặc đơn vị khai thác để lấy yêu cầu bằng văn bản, vì phần này không nằm trong tiêu chuẩn sản phẩm.

Đánh giá post